Ustalanie wartości zobowiązań długoterminowych wymaga uwzględnienia nie tylko i wyłącznie teraźniejszych kosztów, niemniej jednak również przekształceń, które mogą nastąpić w kolejnych latach. Problem ten występuje w głównej mierze w przedsiębiorstwach zatrudniających pracowników objętych dodatkowymi świadczeniami, oraz w instytucjach zarządzających ryzykiem finansowym. W tak zaistniałych okolicznościach stosuje się metody aktuarialne, które łączą dane historyczne z założeniami dotyczącymi przyszłości.
Biuro aktuarialne może opracowywać analizy służące do ustalenia wartości zobowiązań, oceny ich zmienności lub przygotowania danych do sprawozdawczości. Zakres prac zależy od rodzaju badanego kłopotu. Przeciwnie rozważa się świadczenia, których wysokość wynika z regulaminu pracowniczego, a inaczej zobowiązania uzależnione od liczby przyszłych zdarzeń losowych. W obu przypadkach ważne jest określenie celu obliczeń, daty, na którą ustalana jest wartość, oraz zasad, według których zostaną przeprowadzone kalkulacje.
W przypadku świadczeń pracowniczych szczególne znaczenie ma sposób ustalania przyszłych uprawnień. Sama liczba zatrudnionych osób nie wystarcza do określenia wartości zobowiązania. Potrzebne są też informacje o wieku, stażu pracy, wynagrodzeniach i ustaleniach przyznawania poszczególnych świadczeń. Np zmiana regulaminu dotyczącego nagród jubileuszowych może wpłynąć na przyszłe koszty, dosłownie jeżeli już liczba pracowników pozostanie bez przemian. W obliczeniach uwzględnia się też założenia dotyczące wzrostu płac, przewidywanego momentu wypłaty a także stopy dyskontowej. Wycena aktuarialna polega na oszacowaniu wartości przyszłych świadczeń z uwzględnieniem prawdopodobieństwa ich wypłaty i wartości pieniądza w czasie. Nie znaczy to ustalenia dokładnej kwoty, która zostanie wypłacona w przyszłości. Jest to szacunek oparty na określonych danych i postanowieniach, dlatego jego wynik może zmieniać się wraz z sytuacją ekonomiczną oraz zmianami dotyczącymi zatrudnienia. Przy porównywaniu kalkulacji z różnorakich lat należy sprawdzić, czy zmieniły się dane wejściowe, parametry modelu, czy same zasady przyznawania świadczeń.
W praktyce istotnym etapem jest sprawdzenie jakości informacji przekazanych do analizy. Dane kadrowe mogą zawierać niezgodności, a dokumenty opisujące zasady świadczeń nie zawsze są wystarczająco precyzyjne. Nierzadko trzeba wyjaśnić sposób liczenia stażu pracy, ustalić, które składniki wynagrodzenia trzeba uwzględnić, albo zweryfikować listę osób uprawnionych do określonego świadczenia. Każda z tych kwestii może mieć wpływ na końcowy wynik. O ile nie można pozyskać brakujących informacji, niezbędne jest uwarunkowanie, czy da się przeprowadzić obliczenia przy zastosowaniu dodatkowych zaleceń i jak ograniczenia te należy opisać. Nie powinno się traktować wszystkich danych jako równie wiarygodnych bez wcześniejszego sprawdzenia ich źródła. Istotna jest też sposobność odtworzenia przyjętego sposobu postępowania. Dokumentacja kalkulacji powinna wskazywać wykorzystane dane, metodę, istotne parametry oraz przyczyny wprowadzonych przekształceń. Ma to znaczenie w trakcie sprawdzeniu sprawozdania finansowego, a także wtedy, gdy inna osoba rozważa wynik po dłuższym czasie.
Metody aktuarialne stosuje się także w analizie ubezpieczeń, kształtowaniu rezerw i szacowaniu kosztów związanych z ryzykiem. W tych obszarach podstawą obliczeń mogą być dane o częstości szkód, wysokości zarobków, czasie realizacji roszczeń oraz zmianach obserwowanych w kolejnych okresach. Wybór metody zależy od dostępności danych i charakteru analizowanego zjawiska. Jeżeli już liczba obserwacji jest niewielka, wyniki mogą być bardziej podatne na pojedyncze nietypowe zdarzenia. Z kolei dane obejmujące długi okres nie za każdym razem oddają bieżące warunki, szczególnie gdy zmieniły się przepisy, ceny albo sposób funkcjonowania rynku. Z tego względu trzeba oceniać, czy historyczne informacje wciąż stanowią właściwą podstawę prognoz. Istotne jest też analizowanie kilku możliwych wariantów, gdy niewielka zmiana parametrów może w ogromnym stopniu wpłynąć na oszacowaną wartość. Porównanie takich wariantów pokazuje, które założenia mają największe znaczenie i gdzie występuje największa niepewność. Wyniki analizy należy odczytywać z uwzględnieniem tych ograniczeń, a przy kolejnych aktualizacjach sprawdzać, czy wcześniejsze przewidywania odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi zdarzeń.
Zobacz: wycena przedsiębiorstwa.